खोपले कसरी काम र्गछ ?

शिशु जन्मेको पाँच वर्ष नपुग्दै विभिन्न
थरिथरिका खोपहरु लगाइन्छ ।
पोलियो थोपा, हेपाटाइटिसको खोप,
दादुराको खोप, आदि खोपहरु
लगाइँदा शिशुमा पछि यी रोगहरु
देखा नपर्ने बताइन्छ । तर, यस्ता खोपहरुले कसरी काम गर्छ त ?
हामीहरुमध्ये धेरैले के
सोच्छौ भने रोगहरु लाग्दा दिइने
औषधिहरुजस्तै खोप पनि कुनै
प्रकारको औषधि नै होला । तर,
खासमा खोप भनेको रोग लगाउने भाइरस
वा ब्याक्टेरियाहरु नै हो । उदाहरणको लागि दादुराको खोपमा दादुरा
लगाउने किटाणुहरु नै हुन्छन । तर,
यी किटाणुहरुलाई शिथिल
बनाइएका हुन्छन । त्यसैले
यी किटाणुहरुसँग रोग लगाउने क्षमता भने
हुँदैन । त्यसैले खोप दिनु भनेको शरीरको प्रतिरोधात्मक
प्रणालीलाई तयार पार्नु हो । शिशु
अवस्थामा नै खोपबाट दिइने
यस्ता किटाणुहरु शरीरमा प्रवेश
गरेको खण्डमा शरीरले रोग प्रतिरोधात्मक
क्षमता बढाउँछ र भविश्यमा पनि यस्ता किटाणुहरु
शरीरभित्र पसे
केही कठिनाइबिना प्रतिरोध गर्छ । जब
शरीरमा शिथिल बनाइएका किटाणुहरु
प्रवेश गराइन्छ, शरीरमा रहेका बि–सेलहरु
( एक प्रकारको सेतो रक्तकोष) क्रियाशील हुन्छन । बि–सेलहरु
क्रियाशील हुँदा शरीरमा एन्टिबडीहरुले
रोग लगाउने ब्याक्टेरिया वा भाइरसहरु
विरुद्ध प्रतिरोध गर्छ । त्यसैले धेरै
प्रकारका खोपहरु एकपटक
दिइसकेपछि त्यसले जीवनभरिको लागि काम गर्छ । तर
कुनैकुनै खोपहरुले
जीवनभरिको लागि काम गर्दैन ।
उदाहरणको लागि टिटानसको खोपले
खास समयसीमाको लागि मात्र काम गर्छ ।
यस्तो अवस्थामा यस्ता खोपहरु निश्चित समय अन्तरालमा दिइनुपर्ने हुन्छ ।
मानिस जन्मँदा उसँग निश्चित
रोगहरुसँग मात्र लड्ने प्रतिरोधात्मक
क्षमता हुन्छ । यो प्रतिरोधात्मक
क्षमताको कारक
उसको शरीरमा आमामार्फत प्राप्त हुने एन्टिबडीहरु हुन । तर, यी एन्टिबडीहरुले
शिशुलाई एक वर्षसम्म मात्र सुरक्षा दिन
सक्छन । त्यस्तै, अन्य धेरै रोगहरुविरुद्ध
प्रतिरोध गर्ने एन्टिबडीहरु
शिशुमा आमामार्फत प्राप्त हुदैनन् । त्यसैले
भविश्यमा लाग्न सक्ने रोगहरु विरुद्ध लड्न शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक
प्रणालीलाई तयार
राख्नको लागि शिशुलाई खोप दिइन्छ ।